Uluslararası hukuk tartışması: İran Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden ücret alabilir mi?

İran’ın, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden güvenli geçiş karşılığında ücret talep etmeye başladığı yönündeki iddialar, uluslararası hukuk ve küresel enerji güvenliği konusunda yeni tartışmaları beraberinde getirdi.

Tahran rejiminin, İran Devrim Muhafızları ile koordineli şekilde boğaz üzerindeki kontrolünü artırmaya çalıştığı ve gemilerden geçiş ücreti talep ettiği öne sürülüyor.

Dünya enerji ticaretinin kritik noktası

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan ve dünya enerji ticareti açısından en kritik deniz yollarından biri olarak kabul ediliyor.

Yaklaşık 167 kilometre uzunluğundaki boğaz, en dar noktasında geliş ve gidiş yönünde ikişer millik deniz koridorlarından oluşuyor.

Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si bu boğazdan geçiyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Tahran’ın boğazı fiilen kapattığı ve savaşın sona ermesi için geçiş ücretlerinin kabul edilmesini şart koştuğu iddia ediliyor.

Uluslararası hukuk ne diyor?

Denizlerde geçiş hakkını düzenleyen temel metin Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS).
1982’de kabul edilen ve 1994’te yürürlüğe giren sözleşmeye göre gemiler, uluslararası boğazlardan “kesintisiz geçiş hakkına” sahip.

Bu kapsamda ülkeler kendi karasularında düzenleme yapabilse de gemilerin zararsız geçişine izin vermek zorunda.

Ancak İran ve ABD, UNCLOS sözleşmesini onaylayan ülkeler arasında bulunmuyor.

Buna rağmen uzmanlar sözleşmenin hükümlerinin büyük ölçüde teamül hukuku haline geldiğini ve uluslararası deniz hukukunun temelini oluşturduğunu belirtiyor.

Geçiş ücretine nasıl karşı çıkılabilir?

UNCLOS sözleşmesinin uygulanmasını sağlayacak doğrudan bir yaptırım mekanizması bulunmuyor.

Ancak bazı seçenekler gündeme gelebilir:

- Uluslararası Adalet Divanı veya Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesi karar verebilir

- Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi geçiş ücretlerine karşı karar alabilir

- Ülkeler ve şirketler alternatif deniz rotalarına yönelebilir

- İran’a ödeme yapan şirketlere yönelik yeni yaptırımlar uygulanabilir

Nitekim bazı petrol şirketlerinin, yaşanan gerilim nedeniyle Hürmüz Boğazı yerine alternatif güzergahlar kullanmaya başladığı belirtiliyor.

Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin tırmanması, küresel enerji fiyatları ve ticaret yolları üzerinde ciddi etkilere neden olabilir.

Kaynak: Mepa News, Ajanslar