Yok edilen bir toprak: İsrail Güney Lübnan'ı yaşanmaz hale getiriyor
"Bazen tanık olduklarımızı tanımlamak için ekokırım kavramının hala yeterli olup olmadığını sorguluyoruz."
Alex Martin Astley | New Arab | Tercüme: Mepa News
İsrail'in işgali, Lübnan'ın güneyinde yıkıcı insani kayıplara yol açmanın yanı sıra köylerin tamamını yerle bir etti ve doğal çevreyi ağır tahribata uğrattı. Analistler, bu yıkımın bölgenin çehresini uzun yıllar boyunca değiştireceğini ve burayı giderek daha yaşanmaz hale getirdiğini söylüyor.
Lübnan'ın güneyindeki yaklaşık 50 sınır köyü yıkıldı veya yerle bir edildi. Hasarın büyük bölümü, Kasım 2024 ve Nisan 2026'da başlayan iki ateşkes döneminde meydana geldi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşlar, aktif çatışma dışında sivil altyapının sistematik biçimde yok edilmesini insancıl hukuk ihlali olarak defalarca kınadı.
Beyrut merkezli araştırma ve tasarım stüdyosu Public Works Studio'nun araştırmacıları Yara Abdelkhalek ve Rayan Alaeddine, The New Arab'a, "Bu yıkımın uzun vadeli etkisi yıkıcı olacak. Özellikle de tanık olduğumuz şey yalnızca binaların tek tek yıkılması değil, köylerin tamamının ve çevrelerindeki tarım arazilerinin ortadan kaldırılması olduğu için" dedi.
Neredeyse tamamen yok edilen cephe hattındaki köylerden biri Kfar Kila. Son üç yılda Kfar Kila hava bombardımanları, karada gerçekleştirilen patlatmalar ve buldozerlerle yapılan yıkımlarla yavaş yavaş silindi. Beyaz fosforlu mühimmatla yapılan saldırılar tarım alanlarını yaktı ve zehirledi. Köydeki birçok zeytin ağacı da kökünden söküldü.
Public Works Studio, köye odaklanan bir araştırma projesi kapsamında bu yıkımın büyük bölümünü haritalandırdı ve belgeledi.
Abdelkhalek ve Alaeddine, The New Arab'a şunları söyledi:
"Kfar Kila'ya ait bu haritalar yalnızca belgeleme araçları değil. Aynı zamanda kasabanın savaştan önceki haline ilişkin hafızayı koruma çabaları. Kfar Kila yalnızca bir sınır köyü değildi. Tarımın hem yerel ekonominin hem de kasabanın kimliğinin temel dayanaklarından birini oluşturduğu, yaşayan bir ekolojik, tarımsal ve toplumsal sistemdi."
Stüdyo, son üç ayda "neredeyse her gün" gerçekleştirilen patlatmaları da belgeledi. Bunların bazıları su kuyuları, eylülde Mansuri köyündeki bir okul ve ekimde Hula'daki başka bir okul dahil sivil altyapıyı yok etti.
İsrail kuvvetleri, "sarı hattın" güneyindeki bölgeyi işgal etmeye devam ediyor. İsrail-Lübnan sınırı boyunca uzanan 10 kilometre derinliğindeki bu toprak şeridinde, İsrail'in kademeli çekilmesini sağlamak amacıyla haziranda imzalanan çerçeve anlaşmasına rağmen evleri yıkmayı sürdürüyor.
Lübnan'daki savaş, Ekim 2023'te Lübnanlı silahlı grup Hizbullah'ın, Hamas'ın 7 Ekim'de İsrail'e düzenlediği saldırıların ardından grupla dayanışma amacıyla İsrail'in kuzeyine roket ve top atışları yapmasıyla başladı.
Lübnan Sağlık Bakanlığına göre İsrail, o tarihten bu yana ülkede aralarında kadınların, çocukların ve sağlık çalışanlarının da bulunduğu yaklaşık 9 bin kişiyi öldürdü.
İsrail'in Mart 2026'da gerilimi ikinci kez tırmandırdığı dönemde, kapsamlı tahliye emirleri ve yoğun bombardıman, Lübnan nüfusunun yaklaşık beşte birini oluşturan 1.2 milyon kişiyi birkaç hafta içinde evlerinden kaçmaya zorladı.
Saldırılar o tarihten bu yana azalsa da eylül sonunda 300 bin kişi hala ülke içinde yerinden edilmiş durumdaydı. Bunların en az 22 bini toplu barınma merkezlerinde yaşıyordu. Birçoğunun evi İsrail'in "sarı hattının" gerisinde ve topraklarına dönmeleri engelleniyor.
Doğal çevre de İsrail'in Lübnan'ın güneyine yönelik saldırılarının bir başka kurbanı.
Lübnan Çevre Bakanı Tamara Zeyn'e göre Ekim 2023'ten bu yana İsrail bombardımanları ve fosfor kullanımı nedeniyle, ağırlıklı olarak güneyde olmak üzere 16 bin hektardan fazla tarım arazisi, ağaçlık alan ve orman yandı.
Çevre örgütü Green Southerners'ın kurucusu Hisham Younes, The New Arab'a, "Bu bir tür yok etme, bir mekanın silinmesi" dedi ve ekledi:
"Bazen tanık olduklarımızı tanımlamak için ekokırım kavramının hala yeterli olup olmadığını sorguluyoruz. Çünkü yıkım, ekosistemlerin kendi içindeki bozulmanın çok ötesine geçiyor."
Bu ekosistemlerin toparlanması yıllar alacak. En kalıcı hasarların bir kısmı, İsrail mühimmatından toprağa ve su sistemlerine sızan zehirli ağır metaller ve fosfordan kaynaklanıyor.
Yüzlerce köyü kapsayan ve binlerce hektar tarım arazisini sulayan Litani Nehri Havzası'nın kirlenmesi özellikle kaygı verici.
Green Southerners, bazı sınır bölgelerinde, temas ettiği hemen her tür yeşil bitkiyi öldüren bir ot ilacı olan glifosatın püskürtüldüğünü belgeledi.
Güney, tarıma büyük ölçüde bağımlı bir bölge olduğundan birçok çiftçi, eğer bir gün geri dönebilirse, geçim kaynaklarından kopmuş olacak.
Ekimde Kfar Şuba ve Yater gibi bazı güney köylerinde İsrail kuvvetleri, çiftçilerin arazilerine girişine izin vermeyip ses bombaları atarak zeytin hasadı yapmalarını engelledi.
Güneydeki ekolojik felaket, bölgede nesli tehlike altında olan Suriye kaya damanı gibi yabani hayvanları da etkiliyor. Bu küçük, tüylü memeli, büyük patlatmalar nedeniyle doğal sığınaklarının bir kısmını kaybetti. Diğer memelilerin ve böceklerin durumu da ciddi kaygı doğuruyor. Ancak araştırma ekipleri bölgeye giremediğinden ekosistemdeki hasarın boyutunu değerlendirmek imkansız.
Younes, çevresel bedellerin sınırın İsrail tarafını da etkileyeceğini vurguladı:
"Doğa uluslararası sınırları tanımaz. Üstelik yok edilmiş eski bir orman ekosisteminden söz ediyoruz. Yalnızca yeniden ağaç dikerek veya bitki örtüsünün kendini yenilemesine izin vererek önceden var olan ekosistemin aynısını geri kazanmayı bekleyemezsiniz."
Analistlere göre Lübnan'ın güneyindeki "sarı hat" bölgesinin sistematik biçimde yerle bir edilmesi, İsrail'in işgal ettiği komşu ülkelerde uyguladığı daha geniş bir askeri stratejinin parçası gibi görünüyor.
Arazinin temizlenmesi ve zorla yerinden etme yoluyla oluşturulan benzer "tampon bölgeler", Gazze'de ve Suriye'nin güneyindeki Kuneytra vilayetinde de görülüyor.
İsrail'in 1982'den 2000'e kadar süren son Lübnan işgalinde çok sayıda asker, kentsel alanların içine yoğun biçimde konuşlandırılmıştı.
Bilal Erdoğan'ın Lübnan ziyareti, Türkiye'nin bölgesel nüfuz arayışında yeni adım mı?
Bu kez ise İsrail, Lübnan Başbakanı Nevvaf Selam'ın "yakıp yıkma politikası ve toplu cezalandırma" olarak adlandırdığı yaygın yıkım yoluyla kontrol kuruyor.
İsrail ordusu, Lübnan'ın güneyinde Hizbullah altyapısını hedef aldığını ve grup silahsızlandırılana kadar işgal ettiği topraklardan çekilmeyeceğini söylüyor.
Carnegie Vakfının Beyrut'taki Orta Doğu Merkezinde kıdemli editör olan Michael Young, The New Arab'a, "İsrail'in güvenlik ve barış meselelerine yaklaşımı değişmiş görünüyor... Lübnan ve Suriye gibi komşu ülkelerle barış anlaşmalarına gerçekte inanmıyor" dedi.
Lübnan ordusu Hizbullah'ı silahsızlandırmakla görevlendirilmiş olsa da neredeyse kimse kapsamlı bir silahsızlandırma girişimi beklemiyor. Çünkü bu, Lübnan'ın 15 yıllık iç savaşını yeniden alevlendirme riski taşıyor. Dolayısıyla İsrail, güneydeki durumu kendi şartlarına göre değiştiriyor.
Young, "Güney Lübnan'a tek taraflı olarak yeni bir durum dayatıyor. Bu durum açıkça, uzun süre boyunca ya ucu açık bir İsrail işgalinin süreceği ya da gelecekte bir anlaşma olsa bile güney Lübnan'ın geniş kesimlerinin yaşanmaz halde kalacağı anlamına geliyor" diye ekledi.
İnsansız hava araçları, silahlı robotlar ve yapay zeka kullanımı da İsrail'in, saldırılara açık olabilecek çok sayıda askeri yığmadan sınır bölgesinde devriye gezmesini sağlıyor. Bu arada güvenlik kameraları, izleme sistemleri ve yeni askeri yollar, yüzyıllardır var olan kırsal coğrafyayı yeniden şekillendiriyor.
İsrail kuvvetleri tamamen çekilse bile güneyin yeniden inşası büyük mali kaynaklar ve uzun vadeli yatırım gerektirecek. Ancak siyasi ve güvenlik talepleri karşılanana kadar uluslararası bağışçıların bu kaynakları sağlaması şimdilik pek olası görünmüyor.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile Lübnan Ulusal Bilimsel Araştırma Konseyinin (CNRS-L) ortak hasar değerlendirmesine göre yalnızca Lübnan'ın güneyindeki çatışmanın binalarda yol açtığı doğrudan hasarın maliyetinin 1,38 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.
Yine de Lübnan'ın güneyinde yaşamın bazı yönleri belki de hiçbir zaman eskisi gibi olmayacak.
Abdelkhalek ve Alaeddine, "Hedef alınan yalnızca yapı dokusu değil, insanların topraklarıyla ilişkisi ve köylerine dönebilme imkanlarıydı" dedi. "Dolayısıyla uzun vadeli etki, yalnızca insanların dönebilecekleri evlerinin olup olmayacağıyla değil, köy yaşamının toplumsal, ekonomik, kültürel ve çevresel temellerinin yeniden kurulup kurulamayacağıyla da ilgili."
