ABD, Çin ve Rusya arasındaki tarihi zirveye dair neler biliniyor?
Donald Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin'in önümüzdeki günlerde bir araya gelmesi bekleniyor.
Çin, Rusya ve ABD liderleri, İran ve Ukrayna'daki savaşların çıkmaza girdiği ve dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki ticari gerilimlerin sürdüğü bir dönemde, bu hafta Çin'de ilk üçlü zirvelerini gerçekleştirecek.
Üç ülke de Şi Cinping, Vladimir Putin ve Donald Trump'ın 18-19 Kasım tarihlerinde Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında bir araya geleceğini doğruladı.
Bazı yorumcular, görüşmeyi İngiltere, ABD ve Sovyetler Birliği'nin İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa'nın geleceğine ilişkin kapsamlı bir anlaşmaya vardığı 1945 yılındaki Yalta Konferansı'na benzetiyor.
Ancak birbiriyle iç içe geçmiş çok sayıdaki küresel krizin çözümüne ilişkin beklentilerin sınırlı tutulması gerekebilir.
New Arab'da yer alan habere göre, Londra Üniversitesi SOAS Çin Enstitüsü Direktörü Steve Tsang, The New Arab'a yaptığı açıklamada, "Şi, zorlu meselelerin hiçbirinde müzakere yürütmekle ilgilenmiyor" dedi. Tsang, "Çin'in nükleer cephaneliğini azaltmayı kabul etmeyecek ve Trump'ı İran bataklığından kurtarmayacak" ifadelerini kullandı.
İran silahlarını nereden alıyor, ABD buna engel olabilir mi?
Beyaz Saray, Trump'ın öncelikleri arasında ABD'nin 28 Şubat'ta İsrail ile birlikte İran'a karşı başlattığı ve çıkmaza giren savaşın çözüme kavuşturulmasının bulunduğunu açıkladı.
Savaşın şiddeti önemli ölçüde azalmış olsa da düşük yoğunluklu çatışmalar bölgede aksaklıklara yol açmaya devam ediyor.
Hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı kapalı kalırken taraflar zaman zaman karşılıklı saldırılar düzenliyor. Ticari gemilere yönelik saldırılar ise artık neredeyse her gün gerçekleşiyor.
Bölgesel arabulucuların tarafları yeniden müzakere masasına döndürme çabaları şimdiye kadar sonuç vermedi.
İran, müzakerelere dönmeden önce ABD'nin haziran ayında imzalanan mutabakat zaptının hükümlerine uymasını beklediğini belirtirken Washington, Tahran'ın nükleer programına yönelik kısıtlamaları kabul etmesinde ısrar ediyor.
Her iki taraf da taviz vermeye istekli görünmüyor. Trump'ın zirvede görüşeceği iki lider arasında savaşın sonucundan en fazla etkilenecek isim Şi Cinping.
Savaş öncesinde Çin, petrolünün üçte birini Hürmüz Boğazı üzerinden ithal ediyordu. Küresel ekonomide yaşanan aksaklıklar da Çin'in ihracatını olumsuz etkiledi. Ayrıca savaşın başlamasından bu yana Pekin ve Moskova'nın Tahran'ın askeri faaliyetlerine destek sağladığına ilişkin haberler bulunuyor.
Uluslararası Politika Merkezi Kıdemli Araştırmacısı Negar Mortazavi, The New Arab'a yaptığı açıklamada, "Zirve, diplomatik çıkmazın aşılması için önemli bir fırsat sunabilir" dedi.
Mortazavi, Çin ve Rusya'nın savaşı sona erdirmek için yürüttükleri arabuluculuk girişimlerinde zorlanan Katar ve Pakistan'dan daha büyük bir jeopolitik ağırlığa sahip olduğunu belirtti:
"Hem Washington hem de Tahran ile önemli stratejik ve ekonomik ilişkilere sahip büyük küresel güçler olarak çok daha fazla diplomatik nüfuza sahipler. Arabuluculuğu ciddi biçimde üstlenirlerse mevcut çıkmazın aşılmasında belirleyici bir rol oynayabilirler."
Nükleer silahların yayılması
ABD ile Rusya arasındaki START anlaşmasının bu yılın başlarında sona ermesinin ardından nükleer silahların kontrolünün de zirvenin gündeminde yer alması bekleniyor.
2011 yılında yürürlüğe giren anlaşma, iki nükleer süper gücün sahip olabileceği nükleer savaş başlığı sayısını sınırlandırıyordu.
Rusya ve ABD'nin her birinin 5 binden fazla nükleer savaş başlığına sahip olduğu tahmin ediliyor. İki ülke, dünyadaki toplam nükleer savaş başlıklarının yaklaşık yüzde 90'ına sahip. Çin ise yaklaşık 600 savaş başlığıyla dünyanın en büyük üçüncü nükleer cephaneliğine sahip bulunuyor.
Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales, hafta sonu gazetecilere yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
"Başkan, diğer konuların yanı sıra dünyadaki nükleer silahların azaltılmasını da görüşeceğini açıkça belirtti. Başkan Trump, bu silahların yayılmasının son derece tehlikeli olduğuna inanıyor."
Ancak Trump yönetimi, görüşmelerden somut bir sonuç çıkması ihtimalini düşük görüyor. Üst düzey bir Amerikalı yetkili, Reuters'a yaptığı açıklamada, "Herhangi bir anlaşmaya varılmasını beklemiyoruz" dedi.
Rusya-Ukrayna savaşı
Beyaz Saray, kısa süre önce çatışmaları sona erdirmek için girişimlerini yeniden yoğunlaştırmasına rağmen Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaşın zirvede ele alınmayacağını açıkladı.
Bir Amerikalı yetkili, "Çin aslında bu müzakere sürecinin bir parçası değil. Dolayısıyla Ukrayna meselesinin burada görüşülmesi uygun görünmüyor" dedi.
ABD'nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, geçtiğimiz hafta her iki tarafla ayrı ayrı görüşmeler gerçekleştirdi.
Amerikalı temsilcilerin, Ukrayna'nın NATO'ya katılması karşılığında Rusya'nın Donbas bölgesinin tamamında kontrol sağlamasını öngören bir anlaşma önerdikleri bildirildi.
Üç ülke arasında zirvenin sonuçlarına ilişkin en iyimser açıklamalar Rus yetkililerden geldi. Moskova yönetimi, görüşmeyi tarihi bir gelişme olarak nitelendiriyor.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, üçlü görüşmenin "son derece önemli" bir gelişme olduğunu söylerken Rusya Parlamentosu Dışişleri Komitesi Başkanı ise görüşmelerin "yeni bir Yalta" ile sonuçlanabileceğini öne sürdü.
