İsrail'de hükümeti kurma görevi Eisenkot'a verildi: Netanyahu dönemi sona mı eriyor?

Fotoğraf: İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog (sağda) ve Gadi Eisenkot

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, 27 Ekim'de yapılan genel seçimlerin ardından hükümeti kurma görevini eski Genelkurmay Başkanı ve muhalefet lideri Gadi Eisenkot'a verdi.

Binyamin Netanyahu'nun 2009'dan bu yana parçalı şekilde sürdürdüğü başbakanlığını sona erdirebilecek karar, İsrail siyasetinde yeni bir dönemin kapısını araladı.

Ancak Eisenkot'un görevlendirilmesi, Netanyahu'nun başbakanlığı bırakması anlamına gelmiyor. Yeni hükümetin kurulabilmesi için Eisenkot'un parlamentoda yeterli desteği sağlaması gerekiyor.

Herzog, 5 Kasım'da siyasi parti temsilcileriyle yaptığı görüşmelerin ardından, milletvekillerinin 67'sinin Eisenkot'u, 46'sının ise Netanyahu'yu hükümeti kurmakla görevlendirmesini tavsiye ettiğini açıklamıştı.

İsrail cumhurbaşkanı, siyasi bloklar arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle en fazla tavsiye alan adayın hükümeti kurma ihtimalinin otomatik olarak daha yüksek sayılamayacağını belirtmişti.

Herzog, 7 Kasım Cumartesi akşamı Eisenkot'a hükümeti kurma görevini verdiğini duyurdu. Görevin resmi olarak teslim edilmesi için pazar günü tören düzenlenmesi planlandı.

İsrail'de hükümet nasıl kuruluyor?

İsrail, parlamenter sistemle yönetiliyor. Ülkede yürütmenin başında başbakan bulunurken cumhurbaşkanının rolü büyük ölçüde temsili nitelik taşıyor. Ancak seçimlerin ardından hükümeti kuracak kişiyi belirleme sürecinde cumhurbaşkanına önemli bir görev düşüyor.

İsrail parlamentosu Knesset, dört yılda bir seçilen 120 milletvekilinden oluşuyor. Genel seçimlerde seçmenler doğrudan başbakanı değil, parlamentoda temsil edilecek siyasi partileri ve listeleri belirliyor.

Seçimlerin ardından Cumhurbaşkanı, parlamentoya giren partilerin temsilcileriyle görüşerek hangi milletvekilinin hükümeti kurma ihtimalinin daha yüksek olduğunu değerlendiriyor. Partilerin adaylar için yaptıkları tavsiyeler bu süreçte önemli olmakla birlikte, cumhurbaşkanı en fazla tavsiye alan adayı görevlendirmek zorunda değil.

Görevlendirilen milletvekilinin hükümeti kurabilmesi için koalisyon görüşmelerini tamamlaması ve hükümetinin Knesset'ten güvenoyu alması gerekiyor. İsrail'de 120 sandalyeli parlamentoda 61 sandalye, mutlak çoğunluk için gereken sayı. Bununla birlikte hükümetin güvenoyu alması için her durumda 61 olumlu oy şart değil; güvenoyu oylamasında hükümet lehine kullanılan oyların karşı oyları aşması yeterli olabiliyor. Bu nedenle dışarıdan destek alan azınlık hükümeti kurulması da hukuken mümkün.

Eisenkot'un önünde 28 günlük süre var

İsrail anayasasına göre Eisenkot'un hükümeti kurmak için 28 günü bulunuyor. Cumhurbaşkanı gerekli görürse bu süreye en fazla 14 gün daha ekleyebiliyor.

Eisenkot bu süre içinde koalisyon ortaklarını belirleyemez veya hükümeti parlamentodan güvenoyu alamazsa görevini iade edecek. Bu durumda Cumhurbaşkanı başka bir milletvekilini hükümeti kurmakla görevlendirebilir.

İkinci adayın hükümeti kurmak için 28 günü bulunuyor ve bu süre uzatılamıyor. İkinci girişimin de başarısız olması halinde en az 61 milletvekili, 21 gün içinde üzerinde uzlaştıkları başka bir milletvekilinin görevlendirilmesini talep edebiliyor. Bu adayın hükümeti kurmak için 14 günü bulunuyor.

Bu girişimlerin de sonuçsuz kalması halinde Knesset'in feshedilmesi ve yeni seçim sürecinin başlaması gündeme geliyor. Böyle bir durumda yeni hükümet kurulana kadar Netanyahu geçici başbakan olarak görevini sürdürecek.

Seçim sonuçları nasıl bir tablo ortaya çıkardı?

27 Ekim'deki seçimlerde hiçbir siyasi blok tek başına hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeye ulaşamadı.

Eisenkot liderliğindeki dört partili ittifak 48 sandalye kazanırken Netanyahu'nun sağ ve dini partilerden oluşan ittifakı 53 sandalyede kaldı.

Arap seçmenleri temsil eden partiler ise toplam 19 sandalye elde etti.

Eisenkot'un cumhurbaşkanlığı istişarelerinde 67 milletvekilinin tavsiyesini alması, Arap partilerinin de desteğini kazanmasından kaynaklandı.

Ancak bu partilerin Eisenkot'u görevlendirilmek üzere önermesi, hükümet koalisyonuna katılacakları anlamına gelmiyor.

Eisenkot, Arap partileriyle birlikte hükümet kurmaya sıcak bakmadığını açıklamış durumda. Bu nedenle 67 milletvekilinin tavsiyesi, hükümet kurmak için hazır bir çoğunluk oluşturmuyor.

Eisenkot hükümeti kimlerle kurabilir?

Eisenkot'un önündeki en önemli seçeneklerden biri, Netanyahu'nun eski müttefiklerinden ultra-Ortodoks partilerin desteğini almak.

Bu partilerden Birleşik Tevrat Yahudiliği, Netanyahu'nun ultra-Ortodoks erkeklerin askerlikten muaf tutulmasını sağlayacak düzenlemeyi geçirememesi nedeniyle eski ittifakına destek vermeyi reddetti. Parti, cumhurbaşkanlığı görüşmelerinde herhangi bir adayı tavsiye etmedi.

Ultra-Ortodoks Şas Partisi ise Netanyahu'yu desteklemeyi sürdürdü. Eisenkot'un bu iki partiyi kendi tarafına çekebilmesi halinde 48 sandalyelik ittifakını 61'e çıkararak hükümet kurması mümkün olabilir.

Ancak bunun önünde önemli siyasi engeller bulunuyor. Ultra-Ortodoks partilerin temel taleplerinden biri askerlik muafiyetlerinin korunması. İsrail siyasetinin en tartışmalı konularından biri olan bu mesele, yeni koalisyon görüşmelerinde de belirleyici olacak.

Bir diğer seçenek ise Arap partilerinin hükümete katılmadan dışarıdan destek vermesi. Arap partileri, Netanyahu'nun iktidardan uzaklaştırılmasını öncelikli hedef olarak açıklamış durumda.

Arap partilerinden Ra'am, Eisenkot liderliğinde kurulacak bir hükümete katılmaya açık olduğunu belirtirken, Ortak Liste hükümete girmeyi reddediyor ancak dışarıdan destek sağlayabileceğini ifade ediyor.

Bu seçenek de Eisenkot açısından kolay değil. Eisenkot ve ittifakındaki bazı siyasetçiler, Arap partileriyle hükümet ortaklığına karşı çıkıyor. Netanyahu ise Arap partilerinin desteğine dayanan bir hükümetin İsrail için tehlikeli olacağını savunuyor.

Netanyahu yeniden başbakan olabilir mi?

Evet. Eisenkot'un görevlendirilmesi Netanyahu'nun siyasi geleceğinin kesin olarak sona erdiği anlamına gelmiyor.

Netanyahu'nun öncelikli seçeneği, Eisenkot'un koalisyon kurmasını engellemek ve yeni bir seçim ihtimalini gündemde tutmak. Bunun için Eisenkot'un destekçileri arasından bazı partileri kendi tarafına çekmesi veya rakip blok içindeki anlaşmazlıkların derinleşmesini beklemesi gerekiyor.

Bir diğer ihtimal, iki siyasi blok arasında geniş tabanlı bir ulusal birlik hükümeti kurulması. Böyle bir modelde Netanyahu ile Eisenkot'un dönüşümlü başbakanlık yapması da tartışılan seçenekler arasında.

Ancak Netanyahu'nun görevde kalmasına karşı çıkan muhalefet partilerinin bu formüle sıcak bakmaması, anlaşmayı zorlaştırıyor.

Netanyahu ayrıca seçim sonuçlarının güvenilirliğine ilişkin iddiaları gündeme getirmişti. Ancak İsrail Merkez Seçim Komitesi, seçimlerin bütünlüğünün sistematik biçimde ihlal edildiğine ilişkin iddiaların dayanağı bulunmadığını açıkladı.

Eisenkot kimdir?

Gadi Eisenkot, İsrail ordusunun 2015-2019 yılları arasındaki genelkurmay başkanı. Askeri kariyerinin ardından siyasete giren Eisenkot, Netanyahu karşıtı muhalefet içinde öne çıkan isimlerden biri haline geldi.

İsrail'in 7 Ekim 2023 saldırılarının ardından Gazze'ye yönelik başlattığı savaşın ilk sekiz ayında Netanyahu'nun savaş kabinesinde gözlemci olarak yer aldı. Daha sonra muhalefetteki siyasi faaliyetlerini sürdürdü ve Yashar Partisi'nin liderliğini üstlendi.

Eisenkot'un hükümeti kurma görevini alması, Netanyahu'nun uzun süredir devam eden iktidarını sona erdirebilecek önemli bir gelişme. Ancak İsrail'deki parçalı siyasi yapı, ultra-Ortodoks partilerin talepleri ve Arap partilerinin hükümetteki rolüne ilişkin tartışmalar, yeni hükümetin kurulmasını zorlaştırıyor.

Önümüzdeki 28 gün, İsrail'de yalnızca yeni başbakanın kim olacağını değil, ülkenin siyasi dengelerinin nasıl şekilleneceğini de belirleyecek.

Kaynak: Mepa News