Mısır, Etiyopya ve Sudan arasında 'su krizi' derinleşiyor

Saleh Salem | New Arab | Tercüme: Mepa News

Sudan'da Nil Nehri seviyelerinin düşmesi ve Büyük Etiyopya Rönesans Barajı'ndan (GERD) bırakılan su miktarının azalması nedeniyle Mısır zor günlere hazırlanıyor.

Mısırlı su uzmanları, Afrika Boynuzu'nda yağışların geciktiği bir dönemde Etiyopyalı yetkililerin barajdan yeterli miktarda su bırakmamasının ağır sonuçları olacağı uyarısında bulunuyor.

Mısırlı yetkililer ise Eylül 2025'te resmen açılan barajın tek taraflı ve koordinasyonsuz işletildiğini belirtiyor.

Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati, 19 Temmuz'da ülkesinin su güvenliğini "varoluşsal bir mesele" olarak nitelendirdi.

Abdulati, sınır aşan nehirlerin kullanımını düzenleyen uluslararası hukuk kurallarına bağlı kalınması çağrısında bulundu.

Abdulati, Kahire'de ABD Afrika Kıdemli Danışmanı Massad Boulos ile yaptığı görüşmede, "Kahire, Doğu Nil Nehri havzasındaki tek taraflı tedbirleri reddediyor." dedi.

Mısır, birkaç haftadır Etiyopya barajına ilişkin söylemini sertleştirmiş durumda.

Dışişleri Bakanı 1 Temmuz'da ülkesinin su çıkarlarını savunma hakkını saklı tuttuğunu söyledi.

"Mısır, hiçbir koşulda Nil sularındaki tarihi payına yönelik herhangi bir ihlale izin vermeyecektir." uyarısında bulundu.

Mısır, ABD'nin Gazze ve Etiyopya barajı konusundaki teklifini reddetti

Sudan'dan yaklaşan tehdit

Mısır'ın ülkenin su güvenliğine ilişkin mevcut endişesi, Nil'in Etiyopya'dan Mısır'a ulaşmadan önce geçtiği komşu Sudan'da nehir seviyesinin düşmesine dayanıyor.

Sudanlı su yetkilileri ve uzmanları, temmuz başı itibarıyla nehir suyunun seviyesinde düşüş olduğunu belirtti.

Bu değerlendirme, Sudan'daki su izleme istasyonları tarafından da destekleniyor. İstasyonlar, bu ayın başından itibaren GERD'den günlük bırakılan su miktarının 150 ila 180 milyon metreküp arasında olduğunu tahmin ediyor.

Sudanlı su mühendislerine göre bu miktar, daha önce barajın dolusavaklarından her gün bırakılan su miktarının oldukça altında.

Mühendislere göre nehir seviyesindeki bu düşüş, Sudan'ın başkenti Hartum'daki su alma istasyonlarını olumsuz etkiliyor.

Bu gelişme, nehir suyunun Sudan ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra ulaştığı Mısır üzerindeki beklenen etkilere dikkati yoğunlaştırıyor.

Mısırlı uzmanlar, GERD'den bırakılan su miktarının azalmasının yanı sıra Sudan'daki nehir seviyesindeki düşüşü barajdaki depolama düzenlemelerine de bağlıyor.

Bağımsız su uzmanı Nur Ahmed Abdulmunim, New Arab'a yaptığı açıklamada, "Bu depolama düzenlemeleri barajdan bırakılacak su miktarını azaltıyor." dedi.

Abdulmunim, özellikle mevcut yağmur sezonunda Etiyopya'ya daha az yağış düşmesi halinde aynı düşük su bırakımının Mısır üzerinde olumsuz etkiler doğurmasını beklediğini söyledi.

"Bu kaçınılmaz olarak Mısır genelinde milyonlarca çiftçi için sorunlara yol açacak ve ülkenin hidroelektrik santrallerini zayıflatacaktır" diye ekledi.

Etiyopya, barajdan bırakılan su miktarında herhangi bir azalma olduğunu doğrulamadı.

Muhtemelen bu nedenle Mısır Sulama Bakanlığı, Sudan'daki gelişmelere karşı temkinli bir yaklaşım benimsedi.

Sulama Bakanı Hani Suveylam, bakanlık birimlerine yağışları ve nehir girişlerini günlük olarak izlemeye devam etme talimatı verdi.

Aynı birimlerden hidrolojik ve iklim tahminlerini güncellemelerini ve önümüzdeki dönemde koşullar geliştikçe yerel işletme senaryolarını uyarlamalarını istedi.

Önde gelen bir su uzmanı daha önce Sudan'daki nehir seviyesindeki düşüşü "çok sarsıcı" olarak nitelendirmişti.

Kahire Üniversitesi Su Kaynakları Profesörü Nadir Nureddin, mevcut hidrolojik yılın bir dizi kıt yılın başlangıcı olmasını beklediğini söyledi.

Etiyopya ordusu BAE desteğiyle HDK güçlerini gizli kamplarda eğitiyor

Diplomatik gerilimler

Mısır, milyarlarca dolarlık hidroelektrik barajın inşasının 2011'de başlamasından bu yana GERD meselesini uluslararası diplomatik temaslarının merkezine yerleştiriyor.

Bu yoğun odaklanmanın altında, Mısırlıların ülkenin temel tatlı su kaynağı olan Nil'den aldığı su üzerindeki baraj etkilerine ilişkin ciddi kaygıları bulunuyor.

Bu kaygılar, Mısırlılar ile Etiyopyalılar arasındaki baraj görüşmelerinin Aralık 2023'te başarısız olmasının ardından arttı.

Mısır hükümetine göre Kahire, GERD'nin işletilmesine ilişkin ihtiyaçlarını dikkate alan bağlayıcı bir anlaşma istiyor.

Sulama Bakanlığı 19 Temmuz'da, barajın "tek taraflı" işletilmeye devam etmesinin, üzerinde mutabık kalınmış işletme kuralları ya da düzenli veri paylaşım mekanizması bulunmaması nedeniyle su bırakım oranlarında dalgalanmalara yol açtığını açıkladı.

Geçen yıl barajdan fazla su bırakılması Sudan'da ve Mısır'ın bazı bölgelerinde sellere neden oldu.

Mısırlılar şu anda, Birleşmiş Milletler ve Afrika Birliği dahil birçok uluslararası ve kıtasal kuruluşun geçmişte uyuşmazlığı çözme çabalarının başarısız olduğu yerde ABD Başkanı Donald Trump'ın arabuluculuğunun başarılı olmasına umut bağlıyor.

ABD Başkanı geçen ay GERD konusundaki anlaşmazlığı çözeceği sözünü verdi ve ilk başkanlık döneminin sona ermesinden yaklaşık 6 yıl önce meseleyi neredeyse çözdüğünü ileri sürdü.

Trump, Fransa'daki G7 zirvesi kapsamında Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es Sisi ile yaptığı görüşmede, "Nil olması gerekenden biraz daha boşalıyor ve biz de bunu konuşmak için buradayız" dedi.

Trump'ın bu dosyaya yeniden dahil olması, Mısır-Etiyopya rekabetinin Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz'deki nüfuz alanlarında yoğunlaştığı bir döneme denk geldi.

Analistlere göre GERD, bu rekabetlerin merkezinde yer alıyor ve bunların nereye varacağı ya da sertleşip sertleşmeyeceği konusunda spekülasyonları artırıyor.

Susuzluk

ABD Başkanı'nın çatışmada bir uzlaşı sağlama konusunda başarılı olup olmayacağı henüz belli değil.

Etiyopya, su kaynaklarını kullanma ve barajı uygun gördüğü şekilde işletme hakkını defalarca savundu.

Etiyopyalı yetkililer, nüfusunun yaklaşık yüzde 40'ının yoksulluk içinde yaşadığı ülkelerinde kalkınmayı desteklemek için GERD'nin zorunlu olduğunu belirtiyor.

Yetkililer, barajın mansap ülkeleri üzerinde herhangi bir olumsuz etkiye yol açmayan egemen bir proje olduğu konusunda ısrar ediyor.

Mısır ise Etiyopya'nın kalkınmasına karşı çıkmadığını, yalnızca bu kalkınmanın kendi halkının su güvenliği pahasına gerçekleşmemesini sağlamak istediğini söylüyor.

Mısır ayrıca, nüfusu sürekli artarak 110 milyonu aşmasına rağmen yıllık Nil su payının yıllardır 55.5 milyar metreküp olarak aynı kaldığını belirtiyor.

Birkaç gün önce Bakan Suveylam, ülkesinde kişi başına su tüketiminin 1960'lardaki yıllık 2000 metreküpten yıllık 500 metreküpün altına düştüğünü söyledi.

Bunun, Mısır'ı küresel su yoksulluğu sınırının altına yerleştirdiğini ekledi.

Yerel uzmanlar, Etiyopya'nın barajın işletilmesi konusunda Mısır'la koordinasyon kurmamasının durumu daha da kötüleştireceği uyarısında bulunuyor.

Kahire Üniversitesi Su Kaynakları ve Jeoloji Profesörü Abbas Şaraki, "Barajın işletilmesi konusunda koordinasyon, özellikle kuraklıklar ve uzun süreli kuraklıklar sırasında mansap ülkeleri üzerindeki olumsuz etkileri en aza indirmek için hayati öneme sahip" dedi.

Şaraki, New Arab'a yaptığı açıklamada, "Ne yazık ki Etiyopya'nın barajın işletilmesine ilişkin tek taraflı adımları mansap ülkelerinde krizlere yol açacaktır" ifadelerini kullandı.