Yahudi işgalcilerin yeni hedefi: Eriha
"Nereye gideceğimizi bilmiyoruz. Ne olacağını bilmiyoruz. Tek istediğimiz yaşadığımız yere geri dönmek."
Jessica Buxbaum | New Arab | Tercüme: Mepa News
4 Kasım 2026'da askerlerin eşlik ettiği onlarca İsrailli yerleşimci, Eriha'nın Ayn Duyuk et Tahta mahallesini güpegündüz bastı. Taş atan ve ateş açan yerleşimciler, sakinlerin yaptığı çiti parçaladı.
65 kişiden oluşan 13 aile, korku içinde evlerinin bulunduğu sokaktaki boş bir araziye kaçtı. Burada da yerleşimcilerin sürekli tacizine maruz kalmaya devam ediyorlar.
Ayn Duyuk et Tahta'nın şiddet kullanılarak ele geçirilmesinin ardından geçen bir haftada durum sakinleşmedi. Yerleşimciler otomobiller ve ATV'lerle bölgede devriye geziyor, zaman zaman mahallede kalan ve evlerinden çıkmaya cesaret eden sakinlerin üzerini arıyor.
17 Kasım'da, İsrailli yerleşimcilerin gece saatlerinde bölge sakinlerine ateş açması sonucu 72 yaşındaki Filistinli kadın Feza Salim Fuheydat vurularak öldürüldü. Olayda 12 kişi de yaralandı.
Ayn Duyuk et Tahta, Batı Şeria'nın İsrail ordusunun kontrolündeki C Bölgesi'nde bulunuyor. Ancak yerleşimciler sık sık araçlarıyla, Eriha'nın Filistin kontrolündeki A Bölgesi'nde kalan ve İsraillilerin girmesinin yasak olduğu kesimine giriyor. Bu sırada, evlerinden çıkarılan Filistinlilerin yerinden edilmelerinin ardından kurduğu kampın yanından geçiyorlar.
Muhammed Kaabne, The New Arab'a, "Gelip pencerelerimizden içeri bakıyorlar. Yerleşimciler gelip bize saldırıyor. Burada olduğumuzu biliyorlar ve burada olmamızı istemiyorlar. Gitmemizi istiyorlar." dedi.
Mahallenin bulunduğu bölgede yerleşimlerden sorumlu Binyamin Bölge Konseyi, yerleşimcilerin evleri Filistinli sahiplerinden satın aldığını iddia ediyor. Ancak sakinler, The New Arab'a herhangi bir satın alma işleminden haberleri olmadığını söyledi.
Filistinli Bedevi topluluğu, 2005'te buradaki araziyi Filistinli toprak sahiplerinden satın aldıktan sonra, yerleşimci şiddetinden kaçarak 2007'de işgal altındaki Doğu Kudüs'ün dışındaki Han el Ahmer köyünden Ayn Duyuk et Tahta'ya geldi.
Daya yerleşimindeki İsrailliler, son bir yıldır Ayn Duyuk et Tahta topluluğunu bölgeden çıkarmayı hedefliyor.
Şubat 2026'da yerleşimciler bölgeyi bastı, 13 evi yıktı ve sakinlerin hayvanlarını çaldı. Saldırının ardından bölge sakinleri kısmen yıkılmış evlerinde ve geçici yapılarda yaşarken yerleşimciler onları düzenli olarak taciz etmeyi sürdürdü.
Filistinlilerin topraklarını yerleşimci şiddetine karşı korumasına yardımcı olan Unarmed Civilian Protection in Palestine kuruluşunun direktörü Itamar Shappira, The New Arab'a, "Bir traktör çaldılar, bir araba çaldılar, koyunları çaldılar. Bir keresinde gece yarısı gelip kadınları dövdüler" dedi.
Shappira'ya göre yerleşimciler, 27 Ekim 2026'daki İsrail parlamento seçimlerinin hemen ardından mahalleyi yeniden bastı, bir çit dikti ve yaklaşık 40 dönüm araziyi ele geçirdi. Bir hafta sonra da bölgenin tamamına el koydular.
İsrail Batı Şeria'nın ilhakı için arkeolojiyi silah olarak kullanıyor
Arkeolojiyi silah olarak kullanmak
Kaabne Bedevi aşiretinin kökeni Nakab (Necef) Çölü'ndeki Tel Arad bölgesine dayanıyor. Ancak aşiret, İsrail devletinin kurulmasının ardından 1948 ile 1951 arasında önce Siyonist milisler, ardından İsrail güçleri tarafından zorla bölgeden çıkarıldı ve sonunda Kudüs çevresine yerleşti.
İki kez yerinden edilen Ayn Duyuk et Tahta'daki Bedeviler, iki yıl öncesine kadar kırsalda nispeten huzurlu bir hayat sürüyordu. Ancak o dönemde yerleşimciler, Eriha'nın batısında "Palaces Farm" veya "Armonot Farm" adlı bir yerleşim noktası kurdu. Bu tür yerleşim noktaları, İsrail hükümetinin izni olmadan inşa ediliyor.
Yerleşimin adı, yakınlardaki Haşmonay Sarayları arkeolojik alanına atıfta bulunuyor. Alanda, milattan önce ikinci ve birinci yüzyıllara ait Haşmonay ve Herodes krallıklarının kışlık saraylarının kalıntıları bulunuyor.
İsrail güvenlik kabinesi, Nisan 2026'da işgal altındaki Batı Şeria'daki 102 başka yerleşim noktasıyla birlikte burayı da geriye dönük olarak yasallaştırdı ve adını "Daya" olarak değiştirdi.
Ardından Mayıs 2026'da İsrail'in maliye, turizm, miras ve yerleşim bakanlıkları ile Başbakanlık, Batı Şeria'daki arkeolojik alanların korunması için 250 milyon İsrail şekeli (86 milyon dolar) ayırdı. Haşmonay Sarayları da bu hükümet planı kapsamında geliştirilecek alanlardan biri.
Bu çalışmalar çoktan başlamış görünüyor. İsrail ordusu, Mart 2026 sonunda sözde güvenlik gerekçeleriyle Kaabne Bedevi ailelerinin arazisine el koyma emri çıkardı.
Ancak hak örgütleri bu anlatıdan şüphe duyuyor. Araziye, Haşmonay Sarayları arkeolojik alanına ulaşım sağlayacak bir yol yapmak için el konulduğunu öne sürüyorlar. İsrail hükümeti, alanı 20 milyon şekel (6.3 milyon dolar) harcayarak İsrailliler için bir turistik merkeze dönüştürmeyi amaçlıyor.
Haşmonay Sarayları'na giden güzergah A Bölgesi'nde bulunduğu için İsrailli ziyaretçiler alana ancak orduyla koordinasyon içinde girebiliyor.
İsrailli arkeolojik haklar örgütü Emek Shaveh'in direktörü Alon Arad, The New Arab'a, "Anladığımız kadarıyla bu el koyma emri, Filistin bölgesinden geçmeden alana ulaşacak yeni bir yol açmayı amaçlıyordu" dedi.
Yerleşimcilerin ve devletin adımları, amaçlarının örtüştüğünü gösteriyor. İsrail ordusu başlangıçta Filistin bölgesinin işgal edilmesinde yerleşimcilerle ordu arasında koordinasyon olduğunu reddetti. Ancak Haaretz, İsrail ordusu Merkez Komutanlığı Başkanı Tümgeneral Avi Bluth'un yerleşimcilerin planlarını bildiğini, hatta Filistin mahallesini ele geçirmelerinden önce onlarla görüştüğünü ortaya çıkardı.
Arad, "Bu da burada, yerleşimcilerin alanda bir dayanak noktası işlevi gördüğü Davut Şehri çalışma modelinde olduğu gibi, yerleşim ile arkeolojik alanı bir araya getiren daha büyük bir plan olup olmadığını sormamıza yol açıyor" diye ekledi.
Davut Şehri, arkeoloji ve turizm adı altında Doğu Kudüs'te Filistin topraklarını ele geçiren İsrailli yerleşimci kuruluşu Davut Şehri Vakfı'nın işlettiği, Kitab-ı Mukaddes temalı bir turistik alan.
Oslo'nun çözülmesi
İnsan hakları savunucuları ve yerleşim uzmanları, Eriha'daki yeni yerleşimi El Halil'deki duruma benzetiyor. İsrailliler, 1980'lerde El Halil'in Eski Şehir bölgesinde bir yerleşim kurmuş ve buradaki varlıklarını giderek genişletmişti.
İsrailli aktivist grubu Barış Şimdi, açıklamasında, "Eriha'da bir yerleşim kurulması, El Halil'dekine benzer bir durum oluşturabilir" dedi ve ekledi:
"El Halil'de, Filistin kenti içindeki İsrail varlığı sürekli sürtüşme ve şiddete, Filistinlilerin hareket özgürlüğüne ağır kısıtlamalar getirilmesine ve bir apartheid rejiminin dayatılmasına yol açtı. Ayrıca binlerce Filistinlinin evlerinden edilmesi ve sokakların tamamının Filistinlilere kapatılmasıyla sonuçlandı."
Filistin devleti kurulmasını amaçlayan ancak hedefine ulaşmayan bir barış anlaşması olan Oslo Anlaşmaları uyarınca Batı Şeria A, B ve C bölgelerine ayrıldı. Filistin Yönetimi A Bölgesi'ni yönetiyor, C Bölgesi'nden İsrail ordusu sorumlu, B Bölgesi ise Filistin ve İsrail'in ortak kontrolü altında.
El Halil'in tamamen Filistin Yönetimi'nin kontrolünde olması gerekiyordu. Ancak yerleşimcilerin varlığı bu durumu değiştirdi. Sonuçta, El Halil'in İsrailli yerleşimcilerin yaşadığı bir kesiminde güvenlik İsrail'in kontrolünde kalırken Filistin Yönetimi yalnızca buradaki Filistinli sakinlerle ilgili sivil işleri yürütüyor.
İsrailli yerleşimciler artık Eriha'da A ve C bölgeleri arasındaki sınırın iki tarafında da bulunurken El Halil, Eriha için bir model olarak görülüyor.
Arad, "Haşmonay Sarayları'nın tam A ve C bölgeleri arasındaki sınırda bulunması, bölgeler arasındaki bu ayrıma meydan okumaları açısından son derece önemli" dedi ve şöyle devam etti:
"Dolayısıyla buranın konumu, örneğin Batı Şeria'nın C Bölgesi'ndeki herhangi bir yerleşim noktası gibi değil. Çünkü burası özellikle Eriha üzerindeki otoriteye meydan okuyor ve amacı da bu. Oslo Anlaşması'na meydan okumak."
İsrailli yerleşim noktaları son yıllarda C Bölgesi genelinde hızla çoğaldı. Batı Şeria'nın en az yüzde 14'ünü ele geçirdi ve en az 78 Filistinli topluluğu yerinden etti. İsrail'in C Bölgesi üzerindeki hakimiyeti pekişirken, ağırlıklı olarak A Bölgesi'nde bulunan Filistin kentleri artık hedef haline geldi.
Filistin Kurtuluş Örgütü'nün (FKÖ) Yerleşim ve Duvar Direniş Komisyonu Halkla İlişkiler Müdürü Yunus Arar, The New Arab'a, "Bu olay da dahil olmak üzere Batı Şeria genelinde yaptıklarının temel amacı, Filistin coğrafyasını yok etmek; Filistinli toplulukların kendi içleri de dahil olmak üzere Filistinlileri birbirinden ayırmak" dedi.
Yerleşimcilerin ve devletin giderek daha fazla Filistin toprağını parçalamaya yönelik bu hamlesi sürerken Filistinliler, evlerinin ve kendilerinin geleceğinden emin olamadan belirsizlik içinde yaşamaya devam ediyor.
Kaabne, "Nereye gideceğimizi bilmiyoruz. Ne olacağını bilmiyoruz" dedi. "Tek istediğimiz yaşadığımız yere geri dönmek."
