Yunanistan Doğu Akdeniz'de Türkiye-Libya anlaşmasını engelleyemedi

Sean Mathews | Middle East Eye | Tercüme: Mepa News

Bölgedeki birden fazla yetkilinin Middle East Eye'a anlattığına göre Yunanistan, Libya'nın doğusundaki parlamentonun Türkiye'yle tartışmalı bir deniz anlaşmasını onaylamasından önceki günlerde, anlaşmayı engellemek için müttefikleri Mısır, İsrail ve BAE'yi bir araya getirmeye çalışıyordu.

Ancak salı günü Bingazi'deki Libya Temsilciler Meclisi anlaşmayı onayladı. Bu da bölünmüş Libya'nın, en azından Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki geniş kapsamlı deniz yetki alanı iddialarını tanıma konusunda mutabakata varabildiğini gösterdi.

Atina'daki Institute of Global Affairs'in direktörü Constantinos Filis, Middle East Eye'a, "Türkiye Libya'daki yerini sağlamlaştırdı. Artık gelecekte bir Libyalı liderin Yunanistan'la anlaşma imzalaması neredeyse imkânsız, çünkü Libya'da bir mutabakat var" dedi.

Ancak anlaşma, Yunanistan için bir gerilemeden veya Akdeniz için diplomatik bir başarıdan daha fazlası. ABD ve İsrail'in İran'a karşı savaşı ve bölge genelinde içten içe süren çatışmaların ardından Orta Doğu'nun kendisini nasıl yeniden düzenlediğini ortaya koyuyor.

Özetle, Orta Doğu'da öncelikler jeopolitik açıdan yeniden sıralandığı için Yunanistan'ın Akdeniz'de Türkiye'ye karşı koymak üzere bel bağladığı ortaklıklar beklenen sonucu vermedi.

Mısır ve Türkiye derin bir ayrılığın ardından aralarını düzeltirken, İran savaşının yeniden alevlenmenin eşiğinde olduğu bir dönemde BAE gibi Körfez ülkeleri yeni güvenlik ortakları arıyor. Yunanistan açısından ironik olan, en yakın ortağı İsrail'in eylemlerinin bu değişimlere katkıda bulunmuş olması.

ABD'nin bıraktığı boşluk

Yunanistan ve Türkiye arasındaki Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanı rekabeti, Libya'nın Muammer Kaddafi'nin 2011'de devrilmesinin ardından rakip hükümetlere bölünmesinden çok daha eskiye dayanıyor. İki komşu, 1996'da üzerinde yerleşim bulunmayan bir ada yüzünden savaşın eşiğine geldi.

Geleneksel olarak Yunanistan ve Türkiye, ABD'nin NATO müttefiklerinin doğrudan çatışma sınırını aşmasını önlemek için müdahale edeceğini bilerek aralarındaki gerilimde sınırları zorlayabiliyordu. Ancak bu dinamik değişti.

ABD artık Orta Doğu'yla daha az ilgileniyor ve Ukrayna savaşı gibi çeşitli cephelerde NATO'yla ciddi anlaşmazlıklar yaşıyor. Yunanistan NATO içinde yüksek askeri harcama yapan bir ülke, ancak Türkiye kendi yerli silah sanayisini geliştirdi.

Türkiye'nin bölgesel gücü artıyor, artık Suriye'yi bir müttefiki yönetiyor ve ABD geri çekilirken Körfez ülkeleri güvenlik ortaklığı için Türkiye'ye yöneliyor.

ABD'nin Türkiye Büyükelçisi ve Suriye ile Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, salı günü ABD'nin Körfez'le güvenlik karşılığında petrol üzerine kurulu "büyük pazarlığının dönüşüm geçirdiğini" söyledi.

Konu hakkında bilgi sahibi Libyalı bir kaynak, Middle East Eye'a, Libya'nın doğusunun deniz anlaşmasını onaylamasının, Trump yönetiminin Türkiye'yle üzerinde anlaştığı, Libya'yı tek bir hükümet altında birleştirmeye yönelik daha geniş bir planın bir adımı olduğunu söyledi.

Kaynak, ABD'nin Türkiye'den Bingazi ve Trablus'taki rakip hükümetler arasında bir anlaşmaya aracılık etmesini istediğini söyledi. MİT Başkanı İbrahim Kalın salı günü Trablus'u ziyaret etti.

Hafter yönetimi Türkiye-Libya deniz anlaşmasını onayladı

ABD güvenlik rolünden geri çekilirken ve Türkiye bölgede güç gösterisinde bulunurken Yunanistan, Orta Doğu'da yeni müttefikler aradı. Ankara'nın Libya'yla yaptığı deniz anlaşması, Yunanistan'ın yalnızca üzerinde yerleşim bulunmayan adalar için değil, 600 bin Yunan'ın yaşadığı Girit gibi büyük adalar için ileri sürdüğü deniz yetki alanı iddialarını da dikkate almıyor.

Yunanistan'ın ABD boşluğunu dolduracak müttefik arayışı

Atina, Mısır'la nispeten sıcak tarihî ilişkilerine daha fazla ağırlık verdi. Türkiye, Libya'nın Trablus merkezli hükümetiyle deniz sınırlarını belirleme anlaşmasını ilk imzaladığında Atina, buna karşı koymak için Mısır'la bir anlaşma imzalayarak yanıt verdi.

Yunanistan BAE'ye de yakınlaştı. Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, ABD ve İsrail'in İran'a karşı savaşının en yoğun döneminde Körfez ülkesini ziyaret eden ilk yabancı liderlerden biriydi. 2020'de Yunanistan ile Türkiye arasındaki gerilim yükseldiğinde BAE, Girit'e savaş uçakları göndermişti.

Ancak en tartışmalı adım olarak Yunanistan, Suriye ve hatta Afrika Boynuzu gibi sıcak noktalarda Türkiye'yle güç mücadelesi yürüten İsrail'le yakın bir ittifak kurdu. Ağustos ayında Yunanistan, İsrail'den 3,5 milyar dolarlık bir hava savunma sistemi satın almayı bile kabul etti. Bu, İsrail tarihinin en büyük silah anlaşması.

Libya'nın doğusunun Türkiye'yle yapılan deniz anlaşmasını onaylaması Yunanistan açısından özellikle ağır bir darbe. Çünkü İsrail, Mısır ve BAE, Libya'nın doğusunu kontrol eden ve geleneksel olarak Trablus merkezli hükümetin rakibi olan askerî komutan Halife Hafter'in başlıca destekçileri.

Yunanistan, Libya'da Türkiye'ye karşı koymaya çalışırken bu ilişkilere bel bağladı.

Geçen yıl Yunanistan, Bingazi'nin deniz anlaşmasını onaylamasını önlemek için Mısır'ın desteğini istedi. Bir Mısır heyeti, Libya konusunda Yunanistan'la görüşmek üzere beş gün önce Atina'yı ziyaret etti.

Halife Hafter'in oğlu Saddam Hafter, Libya'nın doğusunun bir sonraki yöneticisi olarak görülüyor. Türkiye, babasının Trablus'u ele geçirmesini önlemek için Libya iç savaşına müdahale etmiş olsa da Saddam, Ankara'ya yakınlaştı. MEE'nin edindiği bilgilere göre Saddam, Türkiye'yle yakınlaşmasına rağmen, BAE'nin de biraz teşvik etmesiyle bu yaz Atina'yı ziyaret etmeye ikna edildi.

Filis, MEE'ye, "Libya'da bizi desteklemek Mısır'ın ya da BAE'nin görevi değil. Başka çıkarları var. Yunanistan'ın, kendi çıkarları pahasına Yunanistan'ı desteklemelerini beklemesi akıllıca değildi" dedi.

Türkiye ile Mısır'ın yakınlaşması

Birkaç yıl öncesine kadar hem Mısır hem BAE, Türkiye'yle karşı karşıyaydı. Kahire ve Abu Dabi, Libya iç savaşında Hafter'i desteklerken Türkiye, Trablus'taki hükümete destek veriyordu. Ancak o zamandan bu yana bu ülkeler ilişkileri yeniden tesis etmek için adımlar attı.

Mısırlı yetkililer MEE'ye defalarca, Kahire'nin yakınlaşmasının Yunanistan'ı hedef almadığını vurguladı. Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati salı günü Yunan mevkidaşıyla bir telefon görüşmesi yaparak ortak çıkarlarını teyit etti.

Arap yetkililer MEE'ye, Mısır'ın Doğu Akdeniz'in bir Türk gölüne dönüşmesini istemediğini söylüyor. Ancak Mısır ve Türkiye artık rekabet ettiklerinden daha fazla sıcak noktada aynı çizgide buluşuyor.

Her iki ülke de Hamas öncülüğündeki 7 Ekim 2023 saldırılarının ardından İsrail yayılmacılığından kaygı duyuyor. İsrail, Gazze'de soykırım gerçekleştirdi ve Suriye ile Lübnan'ın geniş kesimlerini işgal ediyor.

Mısır ve Türkiye, Kızıldeniz'de de aynı çizgide. Her iki devlet Somali'yi destekliyor ve İsrail'in ayrılıkçı Somaliland cumhuriyetini tanımasına karşı çıkıyor. İki ülke ayrıca, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun bizzat kabul ettiği üzere İsrail'le dost olan paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri'ne (HDK) karşı Sudan Silahlı Kuvvetleri'ni destekliyor.

Türkiye'de doğu ve batı Libyalı askerlere ortak komando eğitimi verildi

Libya'da da iş birliği için alan var. Mısır, Tobruk'tan İskenderiye Limanı'na uzanan 1 milyar dolarlık bir petrol boru hattı inşa etmek istiyor.

BAE ve Türkiye, Sudan gibi bu bölgesel sıcak noktalarda karşıt saflarda yer alsalar da farklılıklarını yönetme yönünde adımlar attılar. Örneğin 2022'de BAE, Türk yapımı TB2 insansız hava araçları satın aldı.

Bir de İsrail var.

Dikkat çekici biçimde, Libya'nın doğusunun Türkiye'nin deniz yetki alanı iddialarını tanıması, Netanyahu'nun söz konusu bölgeyi İsrail, BAE ve Yunanistan'a "dost" olarak gösteren bir harita paylaştığı haftaya denk geldi.

Libyalı bir kaynak, önceki haberleri doğrulayarak MEE'ye, Saddam Hafter'in eylül ayında BAE'de Netanyahu'yla bile görüştüğünü söyledi. Ancak Avrupalı bir yetkili MEE'ye, İsrail'in, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki daha geniş kapsamlı hak iddialarının Yunanistan'ı kendi yörüngesine daha fazla çekeceğini düşünüyor olabileceğini söyledi.

Yunanistan'ın ortaklarının, Libya'nın doğusunun deniz anlaşmasını onaylamasını önlemek için harekete geçmemesi, Orta Doğu'nun ne kadar değiştiğini gösteriyor.