Sudan-Etiyopya-Eritre hattında bölgesel bir savaş kapıda mı?

Mat Nashed | New Arab | Tercüme: Mepa News

4 Mayıs'ta çok sayıda İHA, Sudan'ın uluslararası havalimanını ve başkent Hartum'daki bazı askeri tesisleri hedef aldı. Sudan'ın resmi ordusu olarak bilinen Sudan Silahlı Kuvvetleri, saldırılardan Etiyopya ve Birleşik Arap Emirlikleri'ni (BAE) sorumlu tuttu.

Ancak her iki ülke de saldırıyla bağlantılı olduklarını reddetti. Buna rağmen iki ülkenin, Nisan 2023'ten bu yana Sudan ordusu ile savaş halinde olan paramiliter yapıdan isyancı gruba dönüşen Hızlı Destek Kuvvetleri'ni (RSF) desteklediği bildiriliyor.

Bağımsız hiçbir kurum suçlamaları doğrulayamamış olsa da Sudan ordusu, Etiyopya'daki büyükelçisini geri çağırdı. Addis Ababa ise Sudan ordusunu kendi ülkesindeki "düşman" güçleri desteklemekle suçladı.

International Crisis Group'un (ICG) Afrika Boynuzu uzmanı Alan Boswell, The New Arab'a yaptığı açıklamada, "Sudan ve Etiyopya arasında klasik bir sınır ötesi vekalet savaşı var. Her iki taraf da iç çatışmalarla karşı karşıya ve diğer tarafı kendi iç silahlı muhalefetini desteklemekle suçluyor" dedi.

Boswell, "Sonuç olarak iki taraf da kendisini kuşatılmış ve baskı altında hissediyor" diye ekledi.

İki taraf arasındaki gerilim sürerken, Etiyopya kuzeydeki Tigray bölgesinde savaşın yeniden başlaması ihtimaliyle karşı karşıya. İHA saldırılarının Hartum'u vurmasından bir gün önce, Tigray Halk Kurtuluş Cephesi'nden (TPLF) bir grup, hükümet yanlısı rakibini uzaklaştırarak Tigray eyaletinde yeniden kontrol sağladı.

Bu hamle, Kasım 2020'den 2022'ye kadar süren iki yıllık çatışmayı sona erdiren barış anlaşmasını raydan çıkarma riski taşıyor. Analistler, Tigray'da yeni bir çatışmanın Sudanlı toplulukları ve Sudan ordusu yanlısı savaşçıları da içine çekebileceği uyarısında bulunuyor.

Buna karşılık Etiyopya, Sudan'da HDK'ye desteğini derinleştirebilir.

Maryland Üniversitesi'nde doçent olan ve Afrika Boynuzu uzmanı Michael Woldemariam, "Federal hükümet ile TPLF içindeki bir grup arasındaki anlaşmazlık, bölgedeki en kolay alevlenebilecek fay hatlarından biri" dedi.

Woldemariam, The New Arab'a yaptığı açıklamada, "Tırmanma ve çatışma riski var, ardından bunun doğrudan Sudan'a sıçraması ihtimali bulunuyor" diye konuştu.

Sudan'daki katliamın gölgesinde ABD–BAE ortaklığı

Sınır ötesi ittifaklar

Sudan'daki iç savaş boyunca Sudan ordusu, Etiyopya'nın iki büyük rakibiyle, TPLF savaşçıları ve Eritre ile ilişkilerini derinleştirdi. TPLF savaşçıları, ilk Tigray savaşı sırasında Doğu Sudan'a sığındı. Bazıları şimdi Sudan ordusu saflarında savaşıyor ve askere katılmayanları Etiyopya'ya geri sınır dışı etmekle tehdit ediyor.

Woldemariam'a göre bu savaşçılardan bazıları, federal hükümete karşı akrabalarına yardım etmek için Doğu Sudan'dan Kuzey Etiyopya'ya geçebilir.

Woldemariam, The New Arab'a, "Sıçramanın bir boyutu, Sudan'da savaşan TPLF birliklerinin bulunması ve onların varlığının Sudan ordusu tarafından kolaylaştırılmasıdır. Kuzey Etiyopya'da yeni bir savaş bağlamında bu savaşçıların harekete geçirilebileceği düşünülebilir" dedi.

Diğer felaket senaryoları ise Eritre'yi içeriyor. Eritre, Etiyopya'ya karşı bağımsızlık için 30 yıl savaşmış küçük bir ülke.

2020'de Eritre, Etiyopya federal hükümetiyle ittifak kurarak 1991'den 2018'e kadar Etiyopya'yı yöneten parti olan TPLF'ye saldırdı. Human Rights Watch'a (HRW) göre Eritreli savaşçılar, Etiyopya federal birliklerinin Tigray'de boğucu bir kuşatma uygulamasına ve ağır ihlaller işlemesine yardım etti.

Ancak dikkat çekici bir değişimle Eritre şimdi Etiyopya federal hükümetine karşı TPLF'yi destekliyor. Woldemariam'a göre Eritre'nin bu taktik ittifakı, kendi topraklarına yönelik olası bir işgale karşı tampon oluşturmayı amaçlıyor.

Son iki yılda Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, doğrudan Kızıldeniz'e erişimi yeniden kazanmak için Eritre'nin Assab Limanı'nı geri alma yönünde üstü kapalı tehditlerde bulundu. Etiyopya, Eritre'nin 35 yıl önce limanla birlikte ayrılmasıyla denize kıyısı olmayan bir ülke haline gelmişti. Abiy, Etiyopya'nın denize çıkışı olmayan statüsünü "tarihsel bir hata" olarak nitelendirdi.

Bu arada Eritre, kendi topraklarında Sudan ordusu yanlısı milisleri eğitiyor. Bunların bir kısmı Doğu Sudan'daki Beni Amer ve Habab topluluklarından geliyor. Bu topluluklar, Eritre nüfusunun yüzde 30'unu oluşturan Tigre topluluklarıyla ortak dil olan Tigre dilini konuşuyor.

Yeni bir Tigray savaşı, Eritre birliklerini de içine çekebilir ve Eritre'yi doğrudan misilleme hedefi haline getirebilir. Ancak Etiyopya'nın Eritre'ye yönelik herhangi bir saldırısı, Doğu Sudan'daki Beni Amer ve Habab savaşçılarını Eritreli akrabalarına yardım etmek için çatışmaya dahil olmaya zorlayabilir.

ICG'den Boswell, "Doğrudan Etiyopya-Eritre çatışması riski çok yüksek. Eğer bu olursa, daha geniş bir bölgesel çatışmanın yaşanmamasını gerçekten zor görüyorum" uyarısında bulundu.

Etiyopya ordusu BAE desteğiyle HDK güçlerini gizli kamplarda eğitiyor

Etiyopya'nın yanıtı ne olabilir?

Analistlere göre sınır ötesi ittifaklar ağı iki yönlü işliyor. Etiyopya'nın, Abdulaziz el Hilu liderliğindeki Sudan Halk Kurtuluş Hareketi-Kuzey ile de güçlü tarihsel bağları bulunuyor.

Bu grup HDK ile müttefik ve Sudan'ın güneyinde, Etiyopya-Sudan ortak sınırı boyunca faaliyet gösteriyor. Ayrıca haberler ve soruşturmalar, Etiyopya'nın kanunsuz Benishangul-Gumuz bölgesinde en az iki HDK eğitim üssü bulunduğunu ortaya çıkardı.

Hem HDK hem de SPLM-N (AH), geniş operasyon alanlarını kullanarak Etiyopya sınırında yer alan Sudan'ın stratejik Mavi Nil bölgesinde Sudan ordusuna saldırıyor.

Sudan uzmanı ve Confluence Advisory adlı düşünce kuruluşunun kurucusu Kholood Khair, bu cephenin, komşu Eritre ya da Kuzey Etiyopya'da olası çatışmalardan bağımsız olarak, sonunda Doğu Sudan'a ulaşarak bölgeyi istikrarsızlaştıracağına inanıyor.

Khair, The New Arab'a yaptığı açıklamada, "Bence Doğu Sudan bir sonraki cephe olacak. Özellikle Etiyopya'nın HDK'ye desteğini artık daha da pekiştirmesiyle, bunu bir sonraki kurak sezon geldiğinde çok daha net göreceğiz" dedi.

Analistler, iki tarafın da birbirlerinin rakiplerini desteklemeyi sürdüreceği konusunda hemfikir olsa da Sudan ordusu ile Etiyopya federal hükümetinin doğrudan karşı karşıya gelmesinin düşük ihtimal olduğunu söylüyor. Her iki taraf da birbirine saldırmak için kendi iç çatışmalarına fazlasıyla saplanmış durumda.

Abiy ve Sudan ordusu lideri Abdulfettah el Burhan, gerilimi azaltmada ortak çıkarları olduğunu fark etmiş görünüyor.

9 Mayıs'ta Burhan, Yardımcısı Malik Agar'ı Cibuti'de Abiy ile görüşmeye gönderdi. Boswell'e göre Sudan ordusunun Etiyopya'yı Hartum'a İHA saldırısı düzenlemekle suçlamasından kısa süre sonra üst düzey bir görüşmenin gerçekleşmesi "iyi bir işaret". Boswell, Sudan ve Etiyopya'nın tarihsel olarak doğrudan çatışmadan kaçınmayı başardığını da ekledi.

Buna rağmen Etiyopya ve Eritre'deki çatışmalar, Sudan'daki zaten yıkıcı olan iç savaşla birleşme tehdidi taşıyor.

Khair, "Bugün 1990'lardan çok farklı bir Afrika Boynuzu'nda yaşıyoruz. Soğukkanlı akıl galip gelmiyor ve meseleleri mantıklı biçimde çözme yolları çoğu zaman tercih edilmiyor" dedi. "Artık bölgesel savaş son çare değil, ilk başvurulan yol haline geldi" diye ekledi.